Szczepienie - mały wzgląd na na dobro dzieci.
Pytanie brzmi, jak szczepienie młodych ludzi rymuje się z Konwencją Praw Dziecka? Lotta Wendel
Kto decyduje - dzieci czy dorośli? Oto dwunastoletni Jeremy szczepiony w maju w Santa Ana w Kalifornii. Zdjęcie: AP / Jae C. Hong
Czy to rodzice, czy samo dziecko muszą zdecydować, czy dziecko powinno zostać zaszczepione?
W Szwecji regiony zmieniły się teraz, kiedy rozpoczęto szczepienia 16- i 17-latków. Niektóre regiony opierają się na własnej woli i dojrzałości dziecka, inne wymagają zgody opiekuna. Być może nie jest to dziwne, że opiekunowie nie są pewni, jak zareagować na prawo nieletnich do samostanowienia.
Dopiero w 2015 roku zostało to wyraźnie uregulowane dla opieki zdrowotnej. Zgodnie z prawem dziecko, które jest w odpowiednim wieku i dojrzałości, aby zrozumieć znaczenie i konsekwencje szczepienia, musi decydować za siebie. Żądanie wtedy zgody rodziców jest pogwałceniem prawa dziecka do samostanowienia.
Ale pytanie brzmi, czy w ogóle można włączać nieletnich do programów szczepień przeciwko Covid-19? Biorąc pod uwagę, że dzieci mają na ogół znacznie mniejsze ryzyko poważnego zachorowania na COVID-19, szczepienie ich wydaje się nierozsądne, o ile na całym świecie są zagrożeni dorośli bez żadnej ochrony.
Alberto Giubilini, Sunetra Gupta i Carl Heneghan, naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego, argumentują w niedawnym komentarzu w Journal of Medical Ethics za nieracjonalność programów szczepień nieletnich przeciwko Covid-19. Ich argument: jest mało prawdopodobne, aby same dzieci odniosły jakiekolwiek korzyści zdrowotne ze szczepienia, a długoterminowe zagrożenia i skutki szczepienia są do tej pory nieznane. Ale przede wszystkim ograniczenia społeczne już w nieproporcjonalny sposób dotknęły dzieci; aby chronić inne grupy, ich życie zostało poważnie ograniczone. Szczepienia oznaczają, że dzieci są ponownie wykorzystywane jako środek ochrony innych.
Nastolatka Alexandra została zaszczepiona w czerwcu w Bukareszcie w Rumunii. Zdjęcie: AP / Andreea Alexandru
Skutki ograniczeń społecznych dla młodych ludzi zostały omówione w czasopiśmie The Pediatrician's tematycznym wydaniem dotyczącym dzieci i COVID-19 (nr 3/2021). Wykazano, że kształcenie na odległość, odwołane zajęcia rekreacyjne i gorszy dostęp do kontaktów społecznych miały poważny negatywny wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne młodych ludzi.
BRIS odnotował więcej rozmów na temat lęków, depresji, konfliktów rodzinnych oraz przemocy fizycznej i psychicznej. Najmocniej ucierpiały dzieci, które znajdowały się już w trudnej sytuacji przed pandemią. Jednocześnie ograniczenia były dobre dla innych. Zamknięcie szkoły ponadgimnazjalnej miało wyraźny wpływ na rozprzestrzenianie się infekcji zarówno wśród nauczycieli i ich krewnych, jak i wśród opiekunów uczniów.
Pytanie komplikuje fakt, że nie jest do końca jasne, w jaki sposób dotyczy to nielicznych dzieci cierpiących na COvid-19. W czasopiśmie pediatra Olof Hertting ze Szpitala Dziecięcego Astrid Lindgren twierdzi, że do tej pory zidentyfikowano około 75 przypadków długotrwałych objawów po podejrzeniu covid-19. Objawy i stopień nasilenia są bardzo zróżnicowane, ale często występuje wyraźne zmęczenie, często wywoływane przez najmniejszą aktywność fizyczną lub umysłową. Wciąż brakuje specyficznego leczenia.
Kraje skandynawskie w różny sposób podchodzą do kwestii szczepień. W Finlandii w tym tygodniu rozpoczęto szczepienia dzieci w wieku od 12 lat. Fińska Agencja Zdrowia Publicznego, Instytut Zdrowia i Opieki Społecznej, argumentuje głównie z perspektywy dziecka: chodzi o ochronę dzieci przed poważnymi chorobami oraz o to, aby czuły się bezpiecznie i nie bały się infekcji, kiedy wracają do szkoły i na zajęcia.
W Danii planowane jest rozpoczęcie szczepienia dzieci od 12 roku życia we wrześniu. Zalecenie pochodzi od duńskiego urzędu zdrowia publicznego Sundhedsstyrelsen, a powodem jest głównie wzmocnienie odporności stada w kraju. Szczepienia tutaj nie są więc wykonywane przede wszystkim dla dobra dzieci, chociaż Krajowa Rada Zdrowia podkreśla, że w przyszłości dzień powszedni bez badań i ograniczeń przyniesie korzyści również dzieciom.
Wydaje się, że przeszliśmy już szczyt pandemii, a społeczeństwo staje się coraz bardziej znormalizowane. Tej jesieni szkoły zostaną ponownie otwarte. Przejmie ocenę wszystkiego, co się wydarzyło. Jak porównać cenę, którą musiały zapłacić niektóre grupy, z zyskami, które inni byli w stanie przypisać?
Konwencja o prawach dziecka stała się prawem szwedzkim 1 stycznia 2020 r. i ma charakter bezkompromisowy; we wszystkich środkach dotyczących dzieci należy w pierwszej kolejności uwzględnić najlepiej pojęty interes dziecka.
|| Lotta Wendel jest prawnikiem i lekarzem zdrowia i społeczeństwa
=
Vaccinering – knappast för barnens skull
Frågan är hur vaccineringen av unga rimmar med Barnkonventionen?
Vem bestämmer – barnen eller de vuxna? Här är det tolvåriga Jeremy som vaccineras i Santa Ana, Kalifornien, i maj. Foto: AP/Jae C. Hong
Är det föräldrarna eller barnet självt som ska bestämma om barnet ska vaccineras?
I Sverige förhåller sig regionerna olika nu när vaccinationen av 16- och 17-åringar påbörjats. Vissa regioner utgår från barnets egen vilja och mognad, andra kräver vårdnadshavares medgivande. Kanske är det inte särskilt konstigt att vårdgivare är osäkra på hur de ska ställa sig till underårigas rätt till självbestämmande.
Först 2015 reglerades detta tydligt för hälso- och sjukvården. Enligt lagstiftningen gäller att ett barn som har tillräcklig ålder och mognad att förstå innebörden och konsekvenserna av att bli vaccinerad, själv ska få bestämma. Att då kräva föräldrarnas medgivande är att kränka barnets rätt till självbestämmande.
Men frågan är om det överhuvudtaget är rätt att inkludera underåriga i vaccinationsprogram mot covid-19? Givet att barn generellt sett har betydligt lägre risk för att bli allvarligt sjuka i covid-19 framstår det som orimligt att vaccinera dessa, så länge det finns vuxna i riskzonen runt om i världen utan något skydd alls.
Alberto Giubilini, Sunetra Gupta och Carl Heneghan, forskare vid Oxford universitet, argumenterar i en aktuell kommentar i Journal of Medical Ethics för det orimliga i vaccinationsprogram mot covid-19 för underåriga. Deras argument: det är osannolikt att barn själva får några hälsovinster av vaccinationen och de långsiktiga riskerna och effekterna av vaccinationen är okända än så länge. Men framförallt har samhällsrestriktionerna redan drabbat barn oproportionerligt; för att skydda andra grupper har deras liv begränsats kraftigt. Vaccinationen innebär att barn ännu en gång används som medel för att skydda andra.
Tonåringen Alexandra vaccinerades i Bukarest, Rumänien, i juni. Foto: AP/Andreea Alexandru
Samhällsrestriktionernas effekter på unga diskuteras i tidskriften Barnläkarens temanummer om barn och covid-19 (Nr 3/2021). Det har visat sig att distansundervisning, inställda fritidsaktiviteter och sämre tillgång till sociala kontakter har haft stor negativ påverkan på ungas fysiska och psykiska hälsa.
BRIS har rapporterat om fler samtal om ångest, nedstämdhet, familjekonflikter samt fysiskt och psykiskt våld. Barn som redan före pandemin befann sig i en utsatt situation har drabbats hårdast. Samtidigt har restriktionerna varit bra för andra. Gymnasiestängningen hade påvisbara effekter på smittspridningen bland både lärare och deras anhöriga samt bland elevernas vårdnadshavare.
Frågan kompliceras av att det inte står helt klart hur det fåtal barn som far illa av covid-19 drabbas. I tidskriften berättar barnläkaren Olof Hertting vid Astrid Lindgrens barnsjukhus att man hittills identifierat ungefär 75 fall av långtidssymtom efter misstänkt covid-19. Symtomen och graden av allvar varierar mycket men gemensamt är en uttalad trötthet, ofta utlöst av minsta fysiska eller mentala aktivitet. Specifik behandling saknas än så länge.
De nordiska länderna förhåller sig på olika sätt till vaccinationsfrågan. I Finland påbörjades vaccinationer av barn från 12 år i veckan. På Finlands folkhälsomyndighet, Institutet för hälsa och välfärd, argumenterar man främst utifrån ett barnperspektiv: det handlar om att skydda barnen mot allvarlig sjukdom och att de ska känna sig trygga och inte vara rädda för smitta när de kommer tillbaka till skolan och sina aktiviteter.
I Danmark planerar man att börja vaccinera barn från 12 år i september. Rekommendationen kommer från den danska folkhälsomyndigheten Sundhedsstyrelsen och anledningen är främst att stärka flockimmunitet i landet. Vaccinationerna här görs alltså inte primärt för barnens egen skull, även om Sundhedsstyrelsen lyfter fram att en vardag framöver utan tester och restriktioner även gynnar barnen.
Vi tycks ha passerat pandemins topp och samhället normaliseras alltmer. I höst kommer skolorna att vara öppna igen. Utvärderingen av allt som hänt kommer att ta vid. Hur ska man väga det pris som vissa grupper fått betala gentemot de vinster som andra kunnat tillgodoräkna sig?
Barnkonventionen blev svensk lag den 1 januari 2020 och den är kompromisslös till sin natur; vid alla åtgärder som rör barn, ska man i första hand ta hänsyn till vad som är barnets bästa.
|| Lotta Wendel är jurist och doktor i hälsa och samhälle
https://www.sydsvenskan.se/2021-08-13/vaccinering--knappast-for-barnens-skull
