Władysław Gomułka (1957) - Jeśli chcesz, aby ci ktoś pomógł, to pomóż sobie sam (w edycji)

   Spotkanie wyznaczono na godz. 17 ale dużo czasu, przed tym terminem na ulicy zaczęli zbierać się ludzie Hala Warszawskich Zakładów Prze­myślu Odzieżowego przy ul. Teres­polskiej na Pradze może pomieścić dwa tysiące ludzi, a chętnych usły­szenia i zobaczenia Wiesława było dużo, dużo więcej. Toteż trzeba było rozdać w zakładach pracy zaprosze­nia na to spotkanie i przy wejściu działy się dramatyczne sceny, gdy na jedno zaproszenie chciała wejść cała rodzina.

   Wiele osób z zaproszeniami musia­ło wysłuchać przemówienia wybor­czego Swego kandydata na posła — przez mikrofony umieszczone na ulicy. Nawet nie wszyscy kandydaci na posłów okręgu praskiego dostali się przed piątą na salę i musieli potem ,,dołączać'* do stołu prezydialnego.

   O piątej wszystkie bramy i przej­ścia do sali były zamknięte. Spra­wozdawca i fotoreporter „Życia" mu­sieli pokonać dwa parkany i przepchać się przy akompaniamencie: dla­czego puszczacie, co za kumoterstwo — przez zbity tłum przed głównymi drzwiami, by dotrzeć do wnętrza wy- tapetowanej głowami sali. Jest gorą­co i bardzo jasno od filmowych jupi­terów. Okolice trybuny obsadzili fo­toreporterzy. Pierwsze spotkanie Wła­dysława Gomułki z wyborcami jego okręgu.

   Oczywiście wybucha „Sto lat", gdy I Sekretarz pojawia się na trybunie. Krótkie zagajenie przewodniczącego spotkania i Władysław Gomułka za­czyna mówić.

   Za pośrednictwem Komitetu War­szawskiego otrzymał 55 pytań. Na niektóre — podobne tematycznie — będzie odpowiadał łącznie. Pytania dotyczą trzech podstawowych pro­blemów: spraw gospodarczych, roił nowego Sejmu, oraz kwestii doty­czących Partii.

   Według tej kolejności kandydat na posła z okręgu praskiego Władysław Gomułka odpowiada swoim wybor­com. Swoim wyborcom? Słucha go czujna sala. Słuchają go przy głośni­kach przed wejściem. Ludzie na przy­stanku przy Terespolskiej pytają co mówił. Dopytuje się o 'to kierowca taksówki wiozący nas do redakcji.

   Gdy Władysław Gomułka przecho­dząc do spraw pożyczki zagranicznej powiada, iż wyznaje zasadę: „pomóż sobie sam, a wówczas pomogą ci in­ni" — żebrani przyjmują to oklaska­mi. Później przerywają gorącą owa­cją przy słowach, że odsetki mogą być jedyną zapłatą za kredyt. Wolne i su­werenne państwo nikomu za kredyt nie ofiaruje innej zapiaty. Na innych warunkach Polska kredytu nie przyj­mie.

   Pytania dotyczą nie tylko spraw za­sadniczych; pochodziły one z różnych parafii społecznych. Komuś chodziło np. czy zamierza się zwrócić byłym właścicielom place i domy w Warsza­wie. Jest to sprawa Sejmu. Gomułka odparł, iż jeśli ktoś wniósłby pod 0- brady taki wniosek, on — o ile bę­dzie posłem — będzie głosował prze­ciw Spotkało się to z aplauzem sali, szczególnie zapamiętale klaska! inny kandydat na posła również z Pragi, nasz wybitny architekt profesor Je­rzy Hryniewiecki.

   Tak, pytania były z różnych para­fii... Na kilka z nich Sekretarz nie dal odpowiedzi. Wymagałoby to zbyt sze­rokiego omówienia, znacznie przekra­czającego ramy spotkania przedwy­borczego Notujemy kilka: Czy Stalin by! klasykiem marksizmu? Czy istot­nie nie zaostrza się walka klasowa? Czy drogą parlamentarną można dojść do socjalizmu?

   Na pewno jednak zaostrza się walka przeciw tym kandydatom, którzy nie­zbyt lojalnymi i uczciwymi metodami starają się zdobyć tani poklask mniej wyrobionych słuchaczów. Świadczy o tym najdobitniej żywa reakcja wówczas, gdy towarzysz Wiesław wspomniał o kandydatach obiecują­cych zniesienie obowiązkowych do­staw lub zwiększenie ponad możliwo­ści przydziałów budulca dla wsi. Że­by coś dać — trzeba najpierw mieć. Aby mieć — trzeba zapracować.

   Serdeczna owacja przeszła przez sa­lę, kiedy mówca odpowiadają na jedno z pytań oświadczył, że Polska nie udzieliła narodowi węgierskiemu pożyczki w wysokości 100 milionów złotych, lecz bezzwrotnej pomocy.

   Niezmordowani fotoreporterzy stale błyskają fleszami. Zwłaszcza pewien Włoch bije rekordy ruchliwości.

   Władysław Gomułka mówi już prze­szło dwie godziny. 55 pytań. Jest zmęczony, pije wodę sodową. Przy zapchanych wejściach nie przerzedzi­ło się ani o jotę.

   Ostatnie pytanie Władysław Go­mułka odczytuje z uśmiechem: — Jak często towarzysz Gomułka zamierza spotykać się jako poseł z wyborcami? — Po pierwsze — sprawa ta zależy od wyniku wyborów. Nie mów hop, póki nie przeskoczysz. Po wtóre — w miarę czasu wobec wielu innych obowiązków.

  Gdy Władysław Gomułka skończył, na stole prezydialnym leżał stos no­wych pytań nadesłanych z sali. Se­kretarz przeglądał je, potem otarłszy czoło zwrócił się do zebranych: na wiele z tych pytań właśnie teraz od­powiedziałem, niektóre dotyczą spraw bardzo drobnych i szczegółowych, a poza tym — uniósł głowę ogarniając salę — wierzcie mi, jestem bardzo zmęczony, po prostu mokry. Jeszcze przecież nie raz pogadamy.

*

   Zebranie skończone, następuje 15- minutowa przerwa przed występami artystycznymi, ale ludzie nie chcą wypuścić swojego gościa. Przedstawi­ciele warszawskich fabryk otoczyli go, proszą o autografy, zadają pytania. Wreszcie, z trudem przeciskając się wąską „uliczką" wśród swych wybor­ców, tow. Wiesław dociera do małego pokoiku, gdzie wisi jego płaszcz.

   Widać, że jest zmęczony. Siada, wyjmuje papierosa, dzieli go na po­łowę i zapala. Ale na wypoczynek nie ma czasu. Przedstawiciele komisji po­rozumiewawczych korzystają z okazji, aby ustalić dalsze terminy spotkań przedwyborczych.

  Tow. Gomułka przyjmuje termin centralnego spotkania wszystkich kandydatów na posłów Warszawy, które ma odbyć się 14 stycznia w sali Kongresowej PKiN; zgadza się na jeszcze jedno spotkanie z zało­gą którejś z fabryk, tłumacząc że na więcej spotkań nie starczy ł:u czasu wobec wizyty delegacji chiń­skiej.

   Obecni w pokoju przedstawiciele warszawskich fabryk gorąco zapra­szają, każdy do siebie, sprzeczają się, którą załogę ma odwiedzić. Wreszcie ustalają, że ta fabryka, w której od­będzie się spotkanie, zaprosi do siebie delegacje z innych.

   Mała, 4—5-letnia dziewczynka wno­si skromną wiązankę czerwonych goździków. Tow. Wiesław przyjmuje światy, mówi:

   — Dziękuję, bardzo dziękuję. Ale po co kupujecie.,, szkoda pieniędzy...

   Wchodzi jeszcze delegacja koleja­rzy, których zespół artystyczny ma za chwilę wystąpić na sali, prosząc tow. Gomułkę o pozostanie jeszcze trochę. Ale tow. Wiesław odmawia, tłumaczy się zmęczeniem.

   Bocznymi, słabo oświetlonymi scho­dami odprowadzają organizatorzy go­ścia do samochodu. Ale zmylić war­szawskich mieszkańców nie jest łat­wo. I przy tym bocznym wejściu cze­kają ludzie. Padają okrzyki „Sto lat", „Niech żyje nasz poseł", jakaś kobie­ta z dzieckiem na ręku woła do odjeżdżającego samochodu: „Zdrowia i szczęścia ci życzymy"...         (jar-dlO

   Za pośrednictwem Komitetu War­szawskiego Partii otrzymałem od Was 55 zapytań, które można po­dzielić na 4 zasadnicze grupy, obej­mujące pytania dotyczące:

1. SPRAW GOSPODARCZYCH,
2. ROLI PRZYSZŁEGO SEJMU,
3. PARTII I JEJ KIEROWNI­CTWA i
4. SPRAW ROŻNYCH.

   Niektóre pytania pokrywają się w treści, objęte więc zostaną jedną od­powiedzią.

   Z uwagi na wielką ilość pytań o­bejmujących różne problemy, odpo­wiedzi moje z konieczności muszą być zwięzłe. Tylko na niektóre pytania odpowiem bardziej wyczerpu­jąco.                   .

   Przystąpmy zatem do pierwszej grupy pytań obejmujących różne sprawy gospodarcze.

   Pytanie pierwsze kumuluje treść kilku pytań i “brzmi następująco:

   „W JAKI SPOSOB RZĄD ROZ­WIĄŻE TRUDNĄ SYTUACJĘ GOSPODARCZĄ? JAK WYOBRA­ŻAJĄ SOBIE PARTIA 1 RZĄD POLEPSZENIE SYTUACJI ŻY­CIOWEJ PRACOWNIKÓW, SKO­RO DALSZE REGULACJE I POD­WYŻKI PŁAC GROŻĄ INFLA­CJĄ?"                                              .          ,        .

   Przede wszystkim należy wskazać, co składa się na trudną sytuację gospodarczą, jaką obecnie przezywamy

Główne przyczyny naszych trudności gospodarczych

   Nasze trudności gospodarcze wy­pływają z czterech głównych źró­deł.

   Pierwszą i zarazem główną przy­czyną tych trudności są dysproporcje w rozwoju poszczególnych działów gospodarki narodowej, a szczególnie dysproporcje między zbudowanymi W okresie sześciolatki masami pro­dukcyjnymi przemysłu, a bazą su­rowcową, która jest za szczupła i me pozwala na pełne wykorzystanie powstałych mocy produkcyjnych bez wydatnego zwiększenia importu su­rowców oraz dysproporcje między rozwojem rolnictwa, a rozwojem przemysłu.

   Drugą przyczyną naszych trud­ności jest nieproporcjonalny w sto­sunku do możliwości gospodarczych naszego kraju wzrost funduszu plac oraz dochodów wsi, jaki nastąpił w 1956 r., szczególnie w drugiej poło­wie tego roku.

   Trzecią przyczyną zaistniałych trudności w naszym życiu gospodar­czym jest niepełne wykonanie pla­nów produkcyjnych niektórych waż­nych artykułów, przy przekroczeniu planu produk 'i w cenach porów­nywalnych o około 3,1 proc. w prze­myśle jako całości. Nie wykonano planu obniżki kosztów w niektórych gałęziach gospodarki narodowej.

Ponadto zmuszeni byliśmy zmniej­szyć eksport węgla o 4,5 min ton w porównaniu z planem, co nam stworzyło poważne trudności, jednak sumarycznie plan handlu zagranicz­nego zarówno w imporcie jak ,i eks­porcie został wykonany bez wielkich odchyleń. Możliwe to było głównie w związku ze wzrostem cen węgla na rynkach światowych, a także dzięki nadplanowemu eksportowi niektórych artykułów i zmniejszeniu importu inwestycyjnego. Na rok 1957 jestesmy zmuszeni dodatkowo Poważnie zmniejszyć eksport węgla,

   Wreszcie czwarta przyczyna powstała w wyniku trzech poprzednio wyliczonych przyczyn polega na tym. że możliwości naszego eksportu są przejściowo mniejsze niż potrzeby importu, czyli w naszym życiu go­spodarczym powstała nowa dyspro­porcja, mianowicie dysproporcja między eksportem i importem, co oznacza, że bilans obrotów towaro­wych w handlu zagranicznym jest dla nas ujemny.

   Takie są główne przyczyny na­szych trudności gospodarczych.

   Chciałbym wskazać, że trudności gospodarcze, jakie zaistniały w na­szym, życiu, są jakościowo inne od trudności gospodarczych, jakie prze­żywała Polska w okresie przedwo­jennym, że nasze dzisiejsze trudnoś­ci nie mają nic wspólnego z kryzy­sem gospodarki kapitalistycznej przedwrześniowej Polski, jak też z dzisiejszymi trudnościami gospodar­czymi wielu krajów kapitalistycz­nych.

   Zasadnicza różnica polega na tym, że nasze trudności wynikają na tle rozwoju gospodarki naro­dowej Polski. Do powstania tych trudności przyczyniły się różne błędy w naszej polityce gospodar­czej. Polityka ta zawsze jednak sprzyjała rozwojowi gospodarcze­mu kraju i — jako taka — była polityką słuszną, przyniosła naro­dowi wielkie korzyści.

   W Polsce przedwojennej, przy sy­stemie gospodarki kapitalistycznej, trudności i kryzysy gospodarcze nie wynikały z rozwoju gospodarki w kraju, lecz powstawały wskutek u­padku tej gospodarki, wskutek zwę­żania się produkcji.

   Przy wszystkich błędach nasze] polityki gospodarczej, produkcja przemysłowa — tak w dziedzinie dóbr konsumpcyjnych, jak też inwe­stycyjnych — wykazuje przez wszy­stkie lata Polski Ludowej stały, co roku postępujący wzrost.

Rozwój gospodarczy w ciągu 12 lat władzy ludowej

   Przytoczę kilka cyfr, które wy­mownie ilustrują stan gospodarki Polski przedwrześniowej i rezultaty 12-letn,ich osiągnięć gospodarczych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

   W 1938 roku na 1 mieszkańca Polski przypadało produkcji stali su­rowej 43 kg, a w 1955 r. — 162 kg, produkcja węgla wzrosła w tych po­równywalnych latach z 1054 kg do 3.463 kg, energii elektrycznej ze 106 kilowatów do 651 kilowatów, cemen­tu z 38 kg do 140 kg, cegły z 54 sztuk do 100 sztuk, mydlą z 1,4 kg do 2 kg, tkanin bawełnianych z 9 ^m do 21 m, tkanin wełnianych z 1,1 t⁰ do 2,8 m, tkanin jedwabnych z m do 3 m, papieru z 6 kg na 15 kg, cukru z 15 kg na 36 kg.

   Rolnictwo również wykazuje roz­wój, chociaż daleko słabszy od roz­woju przemysłu i nie zaspokaja w pełni wzrostu konsumpcji artykułów rolniczych przez ludność kraju.

   W 1938 r. przypadało na 1 miesz­kańca Polski około 388 kg zboża (4 zboża) produkcji krajowej, a w 1955 roku około 464 kg. Produkcja mięsa i wyrobów mięsnych wzrasta w tym czasie z 24,2 kg na 45 kg, mleka z 288 litrów na 352 litry, jaj z 92 sztuk na 152 sztuki, wełny ze 130 gramów na 360 gramów.

   Przytoczone liczby najwymow­niej ilustrują nasz rozwój gospo­darczy w ciągu 12 lat władzy lu­dowej. Są one najlepszym argu­mentem potwierdzającym tezę, że obecne nasze trudności są trudno­ściami rozwoju naszej gospodarki, a nie jej zastoju lub cofania się. jak to miało miejsce w Polsce przedwrześniowej.

Gospodarka kapitalistyczna
Polski przed wrześniowej

   Aby bliżej zobaczyć jak wyglądała gospodarka kapitalistyczna w przed­wojennej Polsce, przytaczam znowu kilka cyfr. Dane liczbowe, które Przytoczę, pochodzą z rocznika statystycznego z 1939 r„ czyli są opra­cowane przez dawne urzędy, których mozna posądzić o zamiary przed- łania gospodarki kapitalistycznej w ujemnym świetle.

   Na  obszarze jaki zajmowała Polska Po- kam rt<1Wo^nna wyTbycie węgla' dałem je dlatego, aby wykazać jakoś- kam ennesn _nr,^j                                     „.IL ciową różnicę, jaka istnieje między

światową ti P^ierwszi*

min ton Poziom ,^{13 r}" T™ f stal osiągnięty _n " ^{nigdy n,e}

Si»9^p;rt

angielskich                                          £$£

polskiego węgla do Anglii. W innych latach wydobycie węgla ksztaltowa- 1913'^oku⁶^ ^P0Z'^0mu osiągniętego w

-A                   ^w *923 roku wydobyto

M min ton węgla, w 1926 r. — *_l‘ ^mln ton, w 1928 r. — 40,6 min w 1929 r. — 46,2 min ton, w nn ,    ²9,8 min ton, w 1934 r. —

, -^{Ł m}‘ⁿ ton, _w 193_{7 r} _ 36,2 min ^w. *938 r. — 38,1 min ton.

W innych podstawowych dla go­spodarki narodowej gałęziach prze­mysłu obserwujemy również podob­^{ny w} węgiu stan rzeczy.

Produkcja ropy naftowej spadła z 1.114 tys. ton w 1913 r. do 507 tys. ton w 1938 r. Produkcja surówki zmniejszyła się w tym czasie z 1 055 tys- ton do 879 tys. ton, stali z 1.677 ys. ton do 1.441 tys ton, wyrobow _t kowanych na gorąco z 1.244 tys do 1.074 tys. ton, cynku ze 192 ys- ton do 108 tys. ton, ołowiu z 45 ys. ton do 20 tys. ton. lona°^ny “* zbóż obliczone za lata *909 _              wynosiły średnio 12,4

z hektara, zaś takie samo obliczenie za lata 1934 — 1938 daje wynik 11,9 q czyli następuje spadek o 50 kg z hektar,’.

   Taki jest obraz stanu gospodarczego Polski kapitalistyczno-obszarniczej.

   Podałem te cyfry nie dlatego, aby zachwycać się sukcesami gospodarki planowej, socjalistycznej. Do zachwytów jest nam wszystkim daleko.

dawnym, kapitalistycznym sposobem gospodarowania, który doprowadzał nasz teraj do upadku i ruiny, a nową, socjalistyczną gospodarką, która li­kwiduje otrzymane w spadku po ka­pitalistach zacofanie gospodarcze kra­ju, podnosi go na coraz wyższy sto­pień rozwoju i w tym olbrzymim, twórczym dziele spotyka się z różny­mi trudnościami. Niekiedy trudności te są natury obiektywnej i uniknąć ich nie można, a niekiedy powstają też trudności natury subiektywnej, których przy prawidłowej polityce gospodarczej można było uniknąć.

   Podałem te cyfry również dlate­go, aby wszelka krytyka błędów przeszłości zamykała się w ramach rzeczywistości wczorajszej i dzisiej­szej, aby nosiła charakter twórczy a nie demagogiczny, jak to nieste­ty często obecnie ma miejsce.

Ofiarna i wydajna praca — środkiem zwalczania obecnych trudności

   Przechodząc do odpowiedzi na pytanie jak rząd i partia zamierzają zwalczać zaistniałe trudności gospo­darcze pragnę przede wszystkim za­znaczyć, że pokonanie tych trudności nie jest tylko sprawą rządu i partii lecz także całej klasy robotniczej, wszystkich ludzi pracy, całego naro­du. Na partii i rządzie spoczywa obo­wiązek prawidłowego kierownictwa, obowiązek opracowania najlepszych sposobów, zmierzających do zlikwi­dowania trudności. Realizacja tego. co robić należy, aby osiągnąć posta­wiony sobie cel — jest wspólną spra­wą, wspólnym zadaniem partii, rządu, klasy robotniczej i wszystkich ludzi pracy.

   Partia i rząd nie mają i nie mogą mieć żadnych cudownych środków, które mogłyby zlikwidować powsta­łe trudności w naszej gospodarce Środkiem takim jest bowiem praca ludzka, ofiarna i wydajna praca klasy robotniczej i całego narodu.

   O tym przede wszystkim należy pa­miętać, kiedy rozważa się sposoby i środki, przezwyciężenia różnych trudności w naszym życiu.

   Wspomniałem na wstępie, że głów­ną przyczyną niepełnego wykorzy­stania zbudowanych mocy produkcyj­nych jest zbyt wąska baza surow­cowa. Kraj nasz nie dysponuje wszy­stkimi surowcami, jakie są potrzeb­ne dla naszych zakładów pracy. Dla naszych hut potrzebne są wielkie ilości rudy. Wydobycie rudy w kraju stale się zwiększa kosztem dużych nakładów inwestycyjnych, jednak krajowe, odkryte dotychczas i eks­ploatowane zasoby rudy są za małe na nasze potrzeby. Musimy więc ru­dę importować. Musimy również im­portować 90% paliw płynnych, gdyż mimo wielkich nakładów na poszu­kiwania geologiczne nie znaleźliśmy nafty w większej ilości w naszej zie­mi. Musimy importować bawełnę, gdyż nasza ziemia jej nie rodzi.

   Niesposób wyliczać wszystkich niezbędnych dla naszego przemysłu surowców, których bądź wcale nie mamy, bądź posiadamy w niedosta­tecznej ilości, bądź — jak np. siar­ka — nie możemy jeszcze eksploato­wać z uwagi na brak środków in­westycyjnych, które należałoby wło­żyć w budowę urządzeń eksploata­cyjnych. Brak własnych surowców i brak środków na import surowców stwarza wielkie trudności naszej go­spodarce.

   Trudności te można rozwiązać tylko przez wzmożenie eksportu. W tym kierunku zmierza polityka gospodar­cza rządu. Środki inwestycyjne w obecnym planie, pięcioletnim są lo­kowane z takim obliczeniem, aby przynosiły możliwie najszybciej efek­ty produkcyjne.

   Aby wzmóc eksport przy jedno­czesnej stale zwiększającej się kon­sumpcji wewnętrznej, należy odpo­wiednio zwiększyć produkcję. W tym właśnie tkwi cała tajemnica naszych trudności gospodarczych Rozwiązanie tego zagadnienia oczysz­cza drogę rozwoju naszej gospodar­ki z przeszkód, jakie spiętrzyły się na niej w ostatnich latach, a szcze­gólnie ostro w 1956 r.

Polepszenie sytuacji życiowej pracowników — wzrost płac o 30 proc. w 5-latce

   Tu chcę wskazać na drugą przy­czynę trudności w naszej gospodarce, mianowicie na wielki j nieplanowany wzrost funduszu płac osobowych w 1956 r.

   Jak wszystkim wiadomo w planie 5-letnim zostało założone podniesie­nie płac realnych średnio o 30 proc, w ciągu 5-lecia. Tymczasem fundusz plac za cały 1956 r. dla robotni­ków i pracowników umysłowych wzrósł w porównaniu z 1955 r. o 15 mid, tzn. o 16,3 proc. Szcze­gólnie szybki był wzrost plac w II półroczu, a w listopadzie 1956 r w porównaniu z tym samym miesią­cem 1955 r. wzrost plac wynosi po­nad 29 proc. Taki wzrost jest szyb­szy niż możliwości gospodarki naro­dowej na dłuższą metę. Plan na 1956 r. przewidywał rezerwę na pod­niesienie poziomu płac o ok. 4 mld zł.

   Szybszy wzrost płac przy równo­czesnym szybszym wzroście docho­dów wsi był możliwy do zrealizowa­nia wskutek tego, że produkcja mię­sa i wyrobów mięsnych przekroczyła plan o 3 mld złotych, inne przemy­sły dostarczyły do handlu ponadpla­nową produkcję na około 5 mld zło­tych, ponadto import artykułów^ ryn­kowych został przekroczony i dat dodatkową masę towarową na 2 mld zł. Ten dodatkowy import był możli­wy przede wszystkim dzięki dewi­zowej pożyczce radzieckiej i bezpłat­nym dostawom czeskim na około 900 min złotych. Jednak zapasy to­warowe w handlu wzrosły niedostecz- nie i na r. 1957 mamy bardzo ogra­niczone możliwości dalszych podwy­żek płac.

   Trzeba podkreślić, że takie tem­po wzrostu płac przekracza możli­wości gospodarki narodowej. Wy­nikło ono nie tylko z podwyżek plac ustalonych przez rząd ale i wskutek naruszenia dyscypliny płac. Nie zaplanowany wzrost plac jest wynikiem łamania dyscypliny finansowej przez setki i tysiące różnych zakładów pracy.

   Dla gospodarki narodowej stwarza to poważne niebezpieczeństwo, gdyż każdemu wzrostowi siły nabywczei społeczeństwa musi towarzyszyć taki sam wzrost masy towarowej na ryn­ku. Wprawdzie dotychczas zapotrze­bowanie rynku jest w pełni pokry­wane, lecz odbywa się to częściowo kosztem zapasów. Aby nie dopuścić do zaburzeń na rynku, nie dać się zepchnąć na drogę inflacji pienięż­nej, trzeba stanowczo przeciąć wszel­kie łamanie dyscypliny finansowej W trosce o to rząd widzi się zmu­szony do przywrócenia bankowej kontroli funduszu płac celem rygo­rystycznego przestrzegania dyscypliny płac "w zakładach.

   Plan na 1957 r. przewiduje nie­wielki wzrost produkcji, co — uwzględniając trudności w handlu zagranicznym — daje ograniczone mo­żliwości nowych podwyżek płac i świadczeń socjalnych.

   Dlatego też na pytanie, jak par­tia i rząd wyobrażają sobie polep­szenie sytuacji życiowej pracowni­ków, można odpowiedzieć, że dal­sze możliwości w tym zakresie uza­leżnione są całkowicie od stopnia i tempa wzrostu produkcji i obni­żenia jej kosztów. Na pewno zosta­nie zrealizowany, a może i prze­kroczony, wzrost płac realnych o 30% w bieżącej 5-latce.

   Od 1 stycznia 1957 r. otrzymali podwyżkę płac górnicy. Od 1 marca br. przewidujemy ponadto podwyżkę płac dla tych pracowników kolejnic­twa, których płace w ubiegłym roku nie zostały uregulowane, a od 1 ma­ja br. — rozszerzenie karty hutniczej na pracowników hutnictwa, dotych­czas nią nie objętych. Na początku II kwartału, prawdopodobnie od 1 kwietnia mają być również podnie­sione zasiłki rodzinne na dzieci — o 20 zł miesięcznie na drugie dziec­ko, o 35 zł na trzecie, o 50 zł na czwarte i dalsze dziecko.

   Uważamy, że zapowiedziane pod wyżki plac i uregulowanie dodatków’ rodzinnych na dzieci jest bardziej celowe niż wyplata dalszych odszko­dowań za roszczenia za ubiegłe lata, że w ten sposób roszczenia te zo­staną ostatecznie zlikwidowane.

   Szybszy niż możliwości gospodar­cze wzrost funduszu plac i dochodów ludności wiejskiej pociąga za sobą konieczność dalszych cięć w planie inwestycyjnym pięciolatki oraz prze­sunięcia części środków inwestycyj­nych z przemysłu ciężkiego na prze­mysł lekki, konsumpcyjny. Inwesto­wać można bowiem tylko tyle, ile pozostanie z globalnej masy produk­cji po zaspokojeniu potrzeb konsump­cyjnych. Nie można jednak zapomi­nać, że wszelkie zmiany w propor­cjach rozwoju poszczególnych gałęzi przemysłu i dziedzin gospodarki na­rodowej wymagają zawsze dłuższego okresu czasu.

   Z tego co powiedziałem wynika, że wszystkie drogi zwalczania trudno­ści w naszym życiu prowadzą do za­kładów produkcyjnych. W kopal­niach, hutach i fabrykach wykuwa się los klasy robotniczej i rozwój na­szego kraju.

   Zająłem wam więcej czasu udzie­lając odpowiedzi na pytanie sfor­mułowane na wstępie. Cala treść tej odpowiedzi sprowadza się w zasadzie do tego, co już powie­działem na VIII Plenum — PRO­DUKOWAĆ WIĘCEJ, TANIEJ I LEPIEJ — oto droga, jaka pro­wadzi do podniesienia stopy życio­wej klasy robotniczej i całego na­rodu.

===========

Perspektywy pożyczki zagranicznej

   Nie ulega wątpliwości, że do szyb­szego przezwyciężenia naszych trud­ności gospodarczych przyczyniłby się odpowiedni kredyt towarowy zagra­nicy. W tej sprawie otrzymałem rów­nież pytania, które brzmią:

   „CZY PRZEWIDZIANA JEST POŻYCZKA I Z JAKIEGO KRA­JU? CZEGO MOŻEMY DOWIE­DZIEĆ SIĘ W SPRAWIE UDZIE­LENIA POŻYCZKI GOSPODAR­CZEJ POLSCE PRZEZ USA, O KTÓREJ JUŻ OSTATNIO MÓWI­ŁO SIĘ W KRAJU I ZA GRANI­CĄ?"

   Jeśli chodzi o perspektywy pożycz­ki — to widzę je przede wszystkim w realizacji zasady: pomóż sobie sam, a wówczas pomogą ci inni.

   Polska potrzebuje kredytów i przyjmie kredyt od każdego państwa o ile warunki udzielenia tego kredy­tu będą wyłącznie handlowe. Chce­my wziąć, aby później oddać. Odda­my więcej niż weźmiemy, gdyż za kredyt trzeba płacić odsetki. Odsetki mogą być jedyną zapłatą za kre­dyt. Wolne i suwerenne państwo, jakim jest Polska, nikomu nie ofia­ruje za kredyt innej zapłaty.

   Czy na takich warunkach Polska moze otrzymac kredyty z krajów kapitalistycznych — tego nie wiem. Wiem tylko, że na innych warunkach kredytu nie przyjmie.

   Jeśli kredytodawca będzie kiero­wa! się tylko korzyściami gospodar­czymi, które winny być udziałem obydwu stron — a rozwój stosunków gospodarczych między państwami ka­pitalistycznymi i socjalistycznymi jest jedną z najlepszych form utrwala­nia pokoju i pokojowego współżycia narodów — to na pewno zgodzi się udzielić Polsce kredytu na warun­kach przez nas stawianych. Jeśli na­tomiast przy pomocy kredytu chciał­by osiągnąć inne cele, uzależniałby udzielenie kredytu od przyjęcia okre­ślonych warunków politycznych — to odpowiemy: władza ludowa nigdy nie będzie handlowała suwerenno­ścią państwa i narodu polskiego.

 Wokół sprawy udzielenia Polsce kredytu przez państwa zachodnie ro­bi się wiele szumu, tak w kraju jak i za granicą. My czekamy cierpliwie, aby się przekonać, czy za tym szu­mem propagandowym o znanych ce­lach. kryją się również korzystne dla Polski możliwości kredytowe. Naj­bliższy czas powinien przynieść odpowiedz na pytanie.

Należy podjąć zdecydowaną walkę z marnotrawstwem

   „CZY PARTIA ORIENTUJE SIĘ, ŻE DOTYCHCZASOWE POCIĄG­NIĘCIA GOSPODARCZE NIE ZA­POBIEGŁY MARNOTRAWSTWU ORAZ NIEUCZCIWOŚCI W PRO­DUKCJI 1 BUDOWNICTWIE?"

   Kierownictwo partii zdaje sobie sprawę, że w fabrykach i na budo­wach jest wiele różnorodnego mar­notrawstwa materiałów i surowców, prądu elektrycznego Itp. Marnotraw­stwo wynika częściowo z błędów popełnionych w polityce gospodar­czej w minionym okresie, a częścio­wo z niedostatecznej walki o zniż­kę kosztów produkcji w poszcze­gólnych zakładach pracy. Wiemy również, że w wielu zakładach pra­cy mają miejsce różne formy nie­uczciwości, jak świadomie fałszywa obliczanie ilości wykonanej pracy w^; celu zwiększenia zarobków, łapówki, szczególnie w handlu i spółdzielczo­ści pracy, a także szerokie kradzieże mienia państwowego, zwłaszcza w przemyśle lekkim i budownictwie.

   Wszystkie wymienione ł nie wymie­nione formy marnotrawstwa i nie­uczciwości ludzkiej są groźną plagą w naszym życiu gospodarczym, sta­nowią poważną zaporą w jego roz­woju.

   Jak usunąć tę plagę i zaporę? Kierownictwo partii i rząd wiele starań poświęcają temu, aby rozwi­jać naszą gospodarkę narodową w sposób najbardziej korzystny i osz­czędny. Wiele tu zależy jednak bezpośrednio od podstawowych organi­zacji partyjnych, od rad zakładowych i rad robotniczych, które mogą i po­winny całkowicie wyplenić te chwa­sty ze swoich zakładów pracy. Leży to w pełni w ich mocy.'

   Z marnotrawstwem należy pod­jąć zdecydowaną • walkę, a nie­uczciwość, która bogaci jednych kosztem ubożenia drugich, nie po­winno napotykać pobłażliwości.

   W zakresie walki z marnotraw­stwem szczególnie doniosłą rolę ode­grać mogą i powinny rady robotni­cze. Likwidacja marnotrawstwa su­rowców i innych materiałów w nie­jednym zakładzie pracy przyczyni się do znacznego obniżenia kosztów pro­dukcji. To zaś z kolei wpływać bę­dzie na płace, na zwiększenie fundu­szów zakładowych pozostających do dyspozycji samorządów robotniczych.

   Prócz tego rodzaju marnotrawstwa, w wielu zakładach pracy ma miej­sce niepełne wykorzystanie siły robo­czej. Sprawa znalezienia produktyw­nego zatrudnienia nadwyżki robotni­ków winna stanąć w centrum uwagi rad robotniczych oraz administracji zakładów.

Idea samorządów robotniczych

   Przy dobrej chęci i twórczej inicja­tywie można na bazie dostępnych su­rowców organizować różną produkcie uboczną, można w niektórych zakła­dach lub poza ich obrębem zorgani­zować produkcje niektórych materia­łów budowlanych, można w większoś­ci przypadków znaleźć produktywne zatrudnićnie dla zbędnej siły robo­czej. Pierwszym krokiem do tego celu winno być ustalenie, ilu i jakich ro­botników dany zakład posiada za wiele.

   Idea samorządów robotniczych, bezpośredni współudział robotników w zarządzaniu swoim zakładem pracy na tym polega, aby na dro­dze zwiększania produkcji, obniża­nia jej kosztów przez likwidaeie marnotrawstwa i brakoróbstwa. lepszą organizację pracy i pełne zatrudnienie robotników osiągać główny cel — podniesienie pozio­mu życiowego klasy robotniczej.

   Są ludzie, którzy dopatrują się tru­dności w rozwoju i działalności samo­rządów robotniczych w obowiązują­cych przepisach administracyjnych Nie ma nic łatwiejszego, jak zniesie­, nie niesłusznego przepisu. Nie w przepisach administracyjnych tkwią trud­ności pracy i rozwoju powstających coraz liczniej samorządów robotni­czych. Tylko taki samorząd robotni­czy bedzie dobrze pracował, który — po pierwsze składać sie bedzie z lu­dzi uczciwych, o głębokim poczuciu społecznym i zarazem posiadających gospodarską inicja^łtywę. i po drugie — potrafi wychować całą załogę w duchu zasad socjalizmu, potrafi wpo­ić w nią przekonanie, że mienie spo­łeczne jest mieniem każdego robot­nika. że zakład pracy, w którym pra­cuje, jest jego własnością i zarazem własnością społeczną, państwową. Im większy będzie stopień tego zrozu­mienia wśród załogi, tym lepiej bę­dzie rozwijać się produkcja, tym łat­wiej będzie osiągać cele. które przy­świecają . idei samorządów robotni­czych.

   Praca samorządów robotniczych może rozwijać się tylko w oparciu o żywą działalność polityczną załóg. Największe obowiązki w tym zakresie ciążą przede wszystkim na podstawo­wych organizacjach partyjnych i na całej partii. Tylko taki samorząd robotniczy jest twórczym elementem budowy socjalizmu w Polsce,

który za dewizę swojej działalności przyj­muje zasadę polepszenia bytu robotników na drodze zwiększenia produkcji i obniżenia jej kosztów.

Ten cel przyswiecal naszej partii, kiedy zalecila, klasie robotniczej budowę sa­morządów, jako demokratycznej for­my zarządzania zakładami pracy.

Drogi budownictwa socjalizmu a Polsce

   Ze sprawą samorządu robotniczego wiąże się następne pytanie, które brzmi:

   „CZY PARTIA I RZĄD SĄ ISTOTNIE PRZEKONANE, ZE WPROWADZANY OBECNIE W POLSCE JUGOSŁOWIAŃSKI MO­DEL GOSPODARCZY (RADY RO­BOTNICZE) SPEŁNI SWE ZADA­NIE I CZY NIE BEDZIE TO TAK SAMO BŁĘDNE, JAK DOTYCH­CZASOWE WZOROWANIE SIĘ NA MODELU RADZIECKIM?" 

   Mogę na to odpowiedzieć, że partia i rząd są istotnie przekonane, że go­spodarka socjalistyczna jest wyższa i lepsza niż gospodarka kapitalistycz­na. Świadczą o tym chociażby dane, które poprzednio przytoczyłem, o sta­nie gospodarczym Polski przedwrześ- niowej.

   Wypracowanie dróg rozwoju bu­downictwa socjalizmu najlepiej do­stosowanych do warunków każdego kraju, jak też do warunków kon­kretnego okresu historycznego i konkretnego układu sił klasowych, tak w skali danego kraju jak i w skali światowej, jest naczelnym o­bowiązkiem partii robotniczych i komunistycznych.

   Ustrój socjalistyczny jest jeszcze młodym i nierozwiniętym ustrojem społecznym. Od czasu pierwszej zwy- oięskiej rewolucji socjalistycznej, ja­ka miała miejsce w Rosji, upłynie dopiero w tym roku 40 lat. Jest to długi okres w życiu każdego człowie­ka, lecz bardzo krótki w życiu ludz­kości. Przechodzenie dawnych for­macji społecznych jednej w drugą trwało całe wieki. Socjalizm na pew­no nie będzie potrzebował wieków, aby stać się światowym ustrojem społecznym. A że wcześniej, czy póź­niej zapanuje na całym świeoie, do­wodzą tego prawa rozwojowe historii. Przecież dzisiaj żaden bodaj_t człowiek na świec i e nie tęskni do ustroju feu­dalnego. Każdy wie, że ustrój taki nie może powrócić, ani też nikomu nie jest potrzebny. Lecz w czasach kiedy ustrój feudalny ustępował miej­sca ustrojowi kapitalistycznemu, wie­le ludzi tęskniło za starym ustrojem społecznym, z którym były związane ich interesy klasowe.

   Związek Radziecki przez 28 lat był jedynym na świecie państwem socja­listycznym. Dzisiaj państwa socjali­styczne obejmują trzecią część ludnoś ci kuli ziemskiej. 800 milionów ludzi kroczy po drodze budownictwa so­cjalizmu. Dalsze setki milionów lu­dzi, które zrzuciły jarzmo kolonialne, nie kształtują już swego życia we­dług czystych wzorów kapitalistycz­nych. Szukają w idei socjalizmu dro­gi do swego rozwoju, czego przykła­dem są Indie. W świecie kapitali­stycznym dziesiątki milionów robot­ników i ludzi pracy zdecydowanie

wypowiadają się za socjalistycznym ustrojem społecznym i o tern ustrój walczą. To wszystko aż nadto dobit­nie przemawia, że świat kroczy mi­lowymi krokami historii do socjali­zmu.

Czy w państwach budujących so­cjalizm są ludzie, którzy tęsknią za kapitalizmem? Naturalnie, że są. Jest ich nawet pokaźna ilość. Jedni są związani z kapitalizmem, jako syste­mem społecznym, swoimi klasowymi interesami, innym natomiast wydaje się, że przy kapitalizmie byłoby im lepiej. Ci • ostatni ulegają tylko złu­dzeniom. Jak już wspomniałem, po­dobne tęsknoty dręczyły pewne gru­py społeczne, kiedy rodził się ustrój kapitalistyczny, a umierał ustrój feu­dalny. Życie jednak nigdy nie cofa się wstecz, zawsze idzie naprzód. Pra­wa rozwoju historycznego są nieubła­gane.

Gdy to wszystko weźmiemy pod u­wagę, to uświadomimy sobie, że py­tanie, czy wzorowanie się Polski na jugosłowiańskim modelu gospodar­czym nie będzie tak samo błędne, jak wzorowanie się na modelu radziec­kim, jest bardzo naiwne.

Socjalizm w istocie rzeczy jest tylko jeden. Są tylko różne drogi prowadzące do zbudowania socja­lizmu. Samorządy robotnicze to nic innego, jak określona forma bu­downictwa socjalizmu. Skuteczność tej formy w budowaniu socjalizmu jest warunkowana przede wszyst­kim świadomością klasy robotniczej i jednocześnie rna wpływać na kształtowanie się świadomości ro­botników..

Nasza forma samorządu robotni­czego nie jest bynajmniej prostym odbiciem formy jugosłowiańskiej. Ale nie o to nawet chodzi w omawianej sprawie. Socjalizm w swej istocie nie może być czymś odrębnym dla każ­dego kraju tak samo, jak kapitalizm w jednym kraju nie różni się swą istotą społeczną od kapitalizmu w drugim kraju. Nie to było błędem, iż w budownictwie socjalizmu w Pol­sce opieraliśmy się na podstawowych założeniach ustroju socjalistycznego, które rozwijał Związek Radziecki, a obecnie i inne kraje budujące so­cjalizm, lecz to, że chciano u nas ściśle naśladować drogę, po której kroczył Związek Radziecki do socja­lizmu. A droga ta nie na każdym odcinku odpowiadała naszym polskim warunkom.

Kiedy mówimy o drogach i warun­kach budownictwa socjalizmu, należy zawsze pamiętać, że niezależnie od różnic istnieją wspólne i jednakowe dla wszystkich krajów warunki nie­zbędne dla budownictwa socjalizmu. Jednym z takich warunków jest kie­rowanie budownictwem socjalizmu przez marksistowsko-leninowską par­tię klasy robotniczej.

Możliwości zatrudnienia
zwolnionych z pracy

   „CZY W POLSCE PO PRZE­PROWADZENIU DECENTRALI­ZACJI BĘDZIE BEZROBOCIE 1 CO BĘDĄ ROBIĆ PRACOWNICY ZWOLNIENI Z ADMINISTRACJI W WYPADKU, KIEDY BRAK JEST PRACY FIZYCZNEJ?"

   W ramach zmian przeprowadza­nych dla usprawnienia działalności administracyjnej w dziedzinie zarzą­dzania życiem gospodarczym oraz umniejszania w ogóle rozdętych wy­datków administracyjnych zachodzi konieczność zwolnienia z pracy po­ważnej liczby pracowników admini­stracyjnych.

   Być może, Iż nie wszyscy zwolnie­ni będą mogli od razu znaleźć pracę. Zwolnieni pracownicy administracyj­ni muszą przekwalifikować się i przystosować do innych zajęć. Wła­dze państwowe zrobią wszystko, aby im to ułatwić. W tej sprawie są już opracowane pewne plany. Jeśli zaj­dzie konieczność, trzeba będzie pójść i na zasiłki.

   W niektórych dziedzinach produkcji Istnieje jeszcze mniejsze lub większe zapotrzebowanie na siłę roboczą.

   Dotyczy to szczególnie przemysłu węglowego oraz w niektórych miej­scowościach budownictwa i rolnictwa. Niektórzy zwolnieni pracownicy mo­gą więc znaleźć tam zatrudnienie. W górnictwie, po ostatniej podwyżce płac, zarobki są stosunkowo wysokie nawet dla ludzi niewykwalifikowa­nych. Inni mogą znaleźć zatrudnie­nie w uspołecznionej sieci handlowej przy jej rozbudowie lub też będą mieli pierwszeństwo w otrzymaniu pracy w nowopowstających zakła­dach produkcyjnych.

   Ze strony państwa wyjdą mak­symalne wysiłki, aby dopomóc każdemu zwolnionemu z pracy do zatrudnienia w innym zawodzie. Wielu zwolnionych może jednak znaleźć nowe zatrudnienie z wła­snej inicjatywy. Dotyczy to szcze­gólnie ludzi związanych ze wsią i rolnictwem.

   W Polsce a zwłaszcza na Ziemiach Zachodnich i północnych, rolnictwo zatrudnić może wielką liczbę ludzi I nie tylko rolnictwo. To samo doty­czy rzemiosła i innych zawodów.

    Pomoc państwa niewiele będzie znaczyć, jeśli zwolnieni z pracy nie wykażą ochoty i inicjatywy do obję­cia pracy tam, gdzie można znaleźć zatrudnienie i zarobek. Nie muszą oni, jak wielu naszych ojców i nas samych wędrować w poszukiwaniu pracy po obcych krajach. Mogą ją znaleźć we własnym kraju, chociaż nieraz nie tam, gdzie dzisiaj miesz­kają.

Następne pytanie brzmi:

   „CZY ZOSTANIE SKRÓCONY WIEK DLA OTRZYMANIA EME­RYTURY DLA KOBIET 1 MĘŻ­CZYZN?"

   Mogę tylko odpowiedzieć, że spra­wa ta nie jest obecnie rozpatrywa­na, a możliwości gospodarcze nie przemawiają za pozytywnym rozwiązaniem.

Kolejne pytanie brzmi:

„CZY ISTNIEJE MOŻLIWOŚĆ UTRZYMANIA CEN NA POZIO­MIE 1956 R. ARTYKUŁÓW PIERWSZEJ

Polska udzieliła Węgrom bezzwrotnej pomocy towarowej wartości 100 min zł

Sprawna rehabilitacji osób

przebyimających poza granicami

Pytanie następne:

„CZY NIE JEST ZAMIERZONE ANULOWANIE AKTU PRAWNE­GO, NA MOCY KTOREGO ZO­STALI POZBAWIENI OBYWA­TELSTWA WYŻSI OFICEROWIE POLSCY, KTÓRZY POZOSTALI NA EMIGRACJI?“

O ile dobrze wiem, żaden z ofice­rów, którzy zostali pozbawieni oby­watelstwa polskiego, nie zwracał się do władz polskich o przywrócenie mu tego obywatelstwa. Jak pozba­wienie obywatelstwa miało swoje ważne przyczyny dotyczące każdego z objętych tym aktem, tak również musiałyby zaistnieć nowe przyczyny uzasadhiające przywrócenie obywa­telstwa.

Niechętnie trącam strun przeszło­ści, by uzasadnić -przyczyny, dla któ­rych określona grupa ludzi przeby­wających poza granicami Polski i odmawiająca powrotu do kraju, zo­stała pozbawiona obywatelstwa. Są ludzie, którzy i na obczyźnie dobrze się czują. Za to nie można mieć do nich pretensji. Ale nie można było nie wyciągać konsekwencji za dzia­łalność na szkodę Polski, za rzucanie kłód pod nogi narodu polskiego, któ­ry w krwawym trudzie, na głodno, chłodno i bezdomno zalecza! ciężkie wojenne rany Polski. Warszawa po dzień dzisiejszy jeszcze krwawi po­

rosłymi zielskiem ruinami, gruzami

i placami, na których kiedyś wzno-
siły się domy mieszkalne.

Władza ludowa rehabilituje dzi-
siaj wszystkich, których skrzyw-
dzono w okresie łamania socjali-
stycznej praworządności. Winnych
tego łamania pociąga do odpowie-
dzialności. Ale nie ma najmniej
szego zamiaru rehabilitować szko-
dliwej i zbrodniczej dla kraju i na-
rodu polskiego polityki ludzi, któ-
rych za taką politykę pozbawiła
obywatelstwa polskiego.

To nie władza ludowa wyrządziła
tym ludziom krzywdę — to oni wy-
rządzili wielką krzywdę Polsce, na-
rodowi polskiem i tej ziemi polskiej,
która ich wydała.

Czy długie lata wybranej przez

tych ludzi banicji nauczyły kogoś z

nich inaczej patrzeć dzisiaj na prze-
szłość i zobaczyć we właściwym
świetle własną rolę, jaką w tej ptze-
szłości spełniał? Nie wiem. Dlatego
nie mogę odpowiedzieć konkretnie

na postawione mi pytanie.

CZY DOMY 1 PLACE PRY-
WATNE NA TERENIE MIASTA
ST WARSZAWY BĘDĄ ZWRÓ-
CONE WŁAŚCICIELOM?"

Taka sprawa musiałaby być zde-
cydowana przez Sejm. Mogę tylko

oświadczyć, że — gdyby w Sejmie wypłyną) taki wniosek — głosował­bym przeciwko memu.

Natomiast głosowałbym za wnio­skiem, aby mieszkańcy tych domów zorganizowali spółdzielnie mieszka­niowe i w ten sposób stali się nie tylko faktycznymi, lecz i formalny­mi właścicielami domów, które za­mieszkują, i przejęli ich adminislra­cję. Uważam bowiem, że pańsiwi z pożytkiem dla siebie i dla lokato­rów mogłoby się zrzec tych domów

Ostatnich kilka pytań porusza sprawy komunikacji miejskiej, in­tensyfikacji rolnictwa na terenie Warszawy i rozbudowy poszczegól­nych dzielnic Warszawy.