dr Lucyna Kulińska adiunkt WH AGH

Ocenianiem działań politycznych II Rzeczypospolitej wobec mniejszości ukraińskiej zajmowało się w przeszłości wielu badaczy. Część książek nie wytrzymała próby czasu, ale wiele uznać należy nadal za istotne. Na uwagę zasługują szczególnie prace J. Borkowskiego[1] Romana Wapińskiego[2] Ryszarda Torzeckiego[3], J. Tomaszewskiego[4], P. Wandycza [5], Cz. Brzozy[6], B. Budurowycza [7],czy A. Chojnowskiego[8]. Z badaczy młodszego pokolenia wyróżnić należy Roberta Potockiego, autora szczególnie istotnej książki zatytułowanej Polityka państwa polskiego wobec zagadnienia ukraińskiego w latach 1930 - 1939[9], prace Barbary Stoczewskiej, w tym „Litwa, Białoruś, Ukraina w myśli politycznej Leona Wasilewskiego”[10], prace Piotra Okulewicza, szczególnie istotna dla tematu pt. Koncepcja „międzymorza” w myśli politycznej obozu Józefa Piłsudskiego w latach 1918- 1926. Należy podkreślić, że te trzy ostatnie prace zawierają bardzo obfitą i szczegółową bibliografię. Warto wymienić też pracę zbiorową historyków polskich i ukraińskich pt. Historycy polscy i ukraińscy wobec problemów XX wieku[11], teksty Jerzego Holzera „Upadek komunizmu i historiografia” czy Włodzimierz Mędrzeckiego „Druga Rzeczpospolita w historiografii polskiej po 1989 roku” (obie zawierają  bogate przypisy bibliograficzne, wartościowe refleksje i przemyślenia). Do analizy tematu cenna okazała się też praca Jerzego Ogonowskiego, Uprawnienia językowe mniejszości narodowych w Rzeczypospolitej Polskiej 1918-1939[12], oraz zawierająca wiele nowych nieznanych informacji pracy księdza Adama Kubasika[13]. 

200 Years Together A History of the Russians and the Jews

Rothschild loans to the Holy See

W roku 1942 zaczęły się nasilać egzekucje na dziedzińcu bloku nr 11. Ofiarami tych egzekucji głównie byli, wyznaczeni przez obozowe Gestapo, więźniowie z komanda śmierci. W takim komandzie był August Kowalczyk.

W środę 10 czerwca 1942 r. doszło do zbiorowej ucieczki zdesperowanych więźniów Polaków.  Do obozu dostał się podczas próby przekroczenia granicy do Słowacji 4.XII.1940r. Planował dostać się do Francji i wstąpić do formującej się armii polskiej. Jego numer obozowy był 6804.  Grupa 50 więźniów pracując poza terenem obozu, dostrzegła szansę na wolność.  Niech się dzieje wola nieba! Na umówiony sygnał rzucili się ku wolności. Dla 10 więźniów los był życzliwy. W okrutnym odwecie Niemcy zabili w komorze gazowej w Brzezince (11 czerwca 1942 r.) 320 Polaków. Ukrywał się w zbożu. Tam znalazły go miejscowe kobiety i zapewniły mu schronienie. Potem przez siedem tygodni ukrywał się w kryjówce na poddaszu jednego z domów w miejscowości Bojszowy. Następnie z fałszywymi dokumentami wyjechał do Krakowa. Do końca wojny walczy w szeregach AK.