Dawniejsze życie towarzyskie wśród chłopów. Schadzki są­siedzkie i opowiadania na tych schadzkach.

Zabawy nie­dzielne. Wesela: swaty, spraszanie na wesele, ślub, w kar­czmie i na gospodzie, obrzędy.

Muzyka. Chrzciny. Pijaństwo na zabawach i przy różnych okolicznościach.

Co do stosunków towarzyskich chłopi żyli dawniej w oddzielnej gromadzie, przeważnie, a na­wet prawie wyłącznie sami między sobą, co zre­sztą z pewnemi zmianami dotychczas przetrwało i dzisiaj jeszcze rzuca się w oczy. Dzikowscy chłopi i z innych wsi okolicznych przyjaźnili się tylko dość często z mieszczanami tarnobrzeskimi, zapraszając ich w kumy, na wesela i wzajemnie przez nich zapraszani, — zresztą częstsze zbli­żanie się do włościan ludzi innych warstw za­czyna się przyjmować dopiero w ostatnich cza­sach.

Sami między sobą schodzili się chłopi zna­cznie częściej, niż obecnie, już to na zwyczajnych

200 Years Together A History of the Russians and the Jews

dr Lucyna Kulińska adiunkt WH AGH

Ocenianiem działań politycznych II Rzeczypospolitej wobec mniejszości ukraińskiej zajmowało się w przeszłości wielu badaczy. Część książek nie wytrzymała próby czasu, ale wiele uznać należy nadal za istotne. Na uwagę zasługują szczególnie prace J. Borkowskiego[1] Romana Wapińskiego[2] Ryszarda Torzeckiego[3], J. Tomaszewskiego[4], P. Wandycza [5], Cz. Brzozy[6], B. Budurowycza [7],czy A. Chojnowskiego[8]. Z badaczy młodszego pokolenia wyróżnić należy Roberta Potockiego, autora szczególnie istotnej książki zatytułowanej Polityka państwa polskiego wobec zagadnienia ukraińskiego w latach 1930 - 1939[9], prace Barbary Stoczewskiej, w tym „Litwa, Białoruś, Ukraina w myśli politycznej Leona Wasilewskiego”[10], prace Piotra Okulewicza, szczególnie istotna dla tematu pt. Koncepcja „międzymorza” w myśli politycznej obozu Józefa Piłsudskiego w latach 1918- 1926. Należy podkreślić, że te trzy ostatnie prace zawierają bardzo obfitą i szczegółową bibliografię. Warto wymienić też pracę zbiorową historyków polskich i ukraińskich pt. Historycy polscy i ukraińscy wobec problemów XX wieku[11], teksty Jerzego Holzera „Upadek komunizmu i historiografia” czy Włodzimierz Mędrzeckiego „Druga Rzeczpospolita w historiografii polskiej po 1989 roku” (obie zawierają  bogate przypisy bibliograficzne, wartościowe refleksje i przemyślenia). Do analizy tematu cenna okazała się też praca Jerzego Ogonowskiego, Uprawnienia językowe mniejszości narodowych w Rzeczypospolitej Polskiej 1918-1939[12], oraz zawierająca wiele nowych nieznanych informacji pracy księdza Adama Kubasika[13]. 

W roku 1942 zaczęły się nasilać egzekucje na dziedzińcu bloku nr 11. Ofiarami tych egzekucji głównie byli, wyznaczeni przez obozowe Gestapo, więźniowie z komanda śmierci. W takim komandzie był August Kowalczyk.

W środę 10 czerwca 1942 r. doszło do zbiorowej ucieczki zdesperowanych więźniów Polaków.  Do obozu dostał się podczas próby przekroczenia granicy do Słowacji 4.XII.1940r. Planował dostać się do Francji i wstąpić do formującej się armii polskiej. Jego numer obozowy był 6804.  Grupa 50 więźniów pracując poza terenem obozu, dostrzegła szansę na wolność.  Niech się dzieje wola nieba! Na umówiony sygnał rzucili się ku wolności. Dla 10 więźniów los był życzliwy. W okrutnym odwecie Niemcy zabili w komorze gazowej w Brzezince (11 czerwca 1942 r.) 320 Polaków. Ukrywał się w zbożu. Tam znalazły go miejscowe kobiety i zapewniły mu schronienie. Potem przez siedem tygodni ukrywał się w kryjówce na poddaszu jednego z domów w miejscowości Bojszowy. Następnie z fałszywymi dokumentami wyjechał do Krakowa. Do końca wojny walczy w szeregach AK.

Rothschild loans to the Holy See

Mamy przed sobą książkę, obejmującą obraz całej przeszłości naszej aż do pierwszego rozbioru, w niczym nie podobną do kompendiów historycznych, jakie dotąd posiadaliśmy, i z której czujemy obowiązek zdać obszerniejszą sprawę, o ile się to da, bez zbytniego unużenia czytelników dziennika.

W pięknej i jędrnej przemowie autor zaznacza cel swojej pracy. Monografie pojedynczych epok, nad którymi dzisiejsi historycy pracują, zmieniły zupełnie pojmowanie polskiej przeszłości. Trzeba jeszcze czasu do wykończenia tych prac i zużytkowania materiałów, które z każdym dniem rosną, aby je złożyć w większą, poważną całość zbiorową. Zanim ta chwila przyjdzie, chciał on w krótkim zarysie podać syntezę tego, co nowsza przyniosła nauka. W książce podręcznej, nie mogło mu oczywiście chodzić o opowiedzenie wszystkich faktów: pragnął on głównie przedstawić zmieniające się w różnych epokach podstawy i warunki naszego politycznego rozwoju i upadku. Strzegł się nienaturalnego, jak mówi, rozszerzenia obrazu XVII i XVIII wieku; wolał zatrzymać się dłużej przy wieku XV i XVI, w których państwo polskie doszło do najwyższego szczytu swej potęgi. Boć jeśli historia ma być naszą mistrzynią, jeśli mamy czynić, jak czynili ojcowie nasi, uczmy się od nich, gdy byli w pełni swego życia, a skarłowaciałe dwóch ostatnich wieków pokolenia, niechaj nam raczej służą jako przykład odstraszający.