BKP: Przeistoczenie w Liturgii wschodniej i zachodniej (jak doświadczyć tajemnicy wiary)

(Uwaga: Epikleza = wzywanie Ducha Świętego; Anamneza = przypomnienie śmierci, zmartwychwstania...; Antyfona = śpiew; Słowa ustanowienia: „To jest Ciało Moje... Krew Moja...”; Konsekracja = przemiana darów; Adoracja = głębokie uwielbienie i zjednoczenie z Jezusem ukrzyżowanym)

Epikleza w Liturgii wschodniej i zachodniej

W Liturgii wschodniej Chrystusowe słowa ustanowienia i epikleza, choć podzielone w czasie, tworzą jedną duchową całość. Ich zwieńczeniem jest konsekracja (przeistoczenie).

W Liturgii zachodniej epikleza (wzywanie Ducha Świętego), jest wyrażona implicytnie lub werbalnie, poprzedza Chrystusaowe słowa ustanowienia. Gdy kapłan wypowiada Chrystusaowe słowa, Duch Święty w tajemniczy sposób uobecnia na ołtarzu ofiarę Chrystusa na Golgocie. Do konsekracji odnoszą się dwa warunki: słowa ustanowienia i epikleza - działanie Ducha Świętego, bez którego sakrament byłby nieważny.

A) Liturgia wschodnia: Kapłan recytuje lub śpiewa słowa ustanowienia. Po słowach ustanowienia następuje anamneza, którą kapłan modli się w ciszy lub na głos, wspominając: „Krzyż, śmierć, grób, zmartwychwstanie…”

Po anamnezie chór zaczyna śpiewać antyfonę „Ciebie chwalimy”, i śpiewa cały czas, aż do zakończenia konsekracji w epiklezie. W niektórych klasztorach, w trakcie anamnezy lub po niej, podczas śpiewania antyfonów, kapłan klęka przed ołtarzem i krótko prosi o Ducha Świętego dla siebie i dla ludu: „Ześlij Ducha Twego Świętego na nas”. Następnie wstaje, podchodzi do ołtarza i modli się epiklezą nad darami: „I uczyń (Boże, przez Ducha Świętego) chleb ten najczcigodniejszym Ciałem Chrystusa Twego!” A potem cicho mówi: „A co w kielichu tym (uczyń przez Ducha Twojego Świętego), najczcigodniejszą Krwią Chrystusa Twego”. Epikleza kończy się słowami: „(Boże, Tyś) Przemienił (dary) Duchem Twoim Świętym . Amen, amen, amen”.

W tym czasie chór śpiewa antyfonę. W niektórych klasztorach kapłan następnie klęka i kłania się głęboko do ziemi, a potem chwilę klęczy w adoracji. Daje to ludziom możliwość uświadomienia sobie śmierci Chrystusa, realizowanej tu na ołtarzu.

B) Liturgia zachodnia: Po odśpiewaniu „Święty...” kapłan recytuje kanon (anaforę). W pierwszym kanonie epikleza jest zawarta implicytnie: „aby ta ofiara (dary), stała się dla nas [mocą Ducha Świętego] Ciałem i † Krwią Twojego umiłowanego Syna, naszego Pana Jezusa Chrystusa”.

W kanonie drugim, trzecim i czwartym epikleza zawarta jest również w słowach.

Drugi kanon: „Uświęć te dary mocą Twojego Ducha, aby stały się dla nas Ciałem † i Krwią naszego Pana Jezusa Chrystusa”

Trzeci kanon: „Pokornie błagamy Cię, Boże, uświęć mocą Twojego Ducha te dary, aby się stały Ciałem † i Krwią Twojego Syna, naszego Pana, Jezusa Chrystusa”.

Czwarty kanon: „Prosimy Cię, Boże, niech Duch Święty uświęci te dary, aby się stały Ciałem † i Krwią naszego Pana, Jezusa Chrystusa”.

„To nie człowiek sprawia, że ofiarowane dary stają się Ciałem i Krwią Chrystusa, ale Duch Święty” (św. Jan Chryzostom).

Po epiklezie przed słowami Chrystusa następuje chwila ciszy. Jeśli jest chór, śpiewa antyfonę do Ducha Świętego. Kapłan i wierzący w duchu doświadczają ustanowienie Liturgii przez Chrystusa w Wieczerniku podczas Ostatniej Wieczerzy. Jednocześnie uświadamiają sobie, że w tym samym Wieczerniku po śmierci Chrystusa, Jego zmartwychwstaniu i wniebowstąpieniu, apostołowie otrzymali Ducha Świętego. Niedługo potem po raz pierwszy służyli tam Liturgię. Teraz odkupieńcza śmierć Chrystusa będzie obecna tutaj na ołtarzu.

Po chwili ciszy, której towarzyszy śpiew antyfony, następuje zasadnicza część Liturgii – Konsekracja (Przeistoczenie).

Słowa ustanowienia
„Bierzcie i jedzcie z tego wszyscy, To jest bowiem Moje Ciało...”
„Bierzcie i pijcie z niego wszyscy. To jest bowiem kielich Krwi Mojej...”

Konsekracja jest uwarunkowana słowami ustanowienia Chrystusa i działaniem Ducha Świętego (epikleza). W chwili, gdy kapłan wypowiada słowa ustanowienia, Duch Święty czyni je słowami konsekracji. W konsekracji moc Ducha Świętego łączy słowa Chrystusa w Wieczerniku ze śmiercią Chrystusa na krzyżu na Golgocie i urzeczywistnia tajemnicę przemiany darów w Ciało i Krew Chrystusa. Jednocześnie uobecnia na ołtarzu ofiarę Chrystusa na krzyżu. Warunkiem konsekracji jest udział kapłana, który przez swoje święcenia kapłańskie otrzymał namaszczenie Ducha Świętego do tej posługi liturgicznej.

Aby kapłani i wierni mogli duchowo doświadczyć tajemnicy Eucharystii, konieczne jest stworzenie warunków. Dlatego dla głębszej koncentracji i osobistego doświadczenia potrzebne są dwa przystanki.

Pierwszy przystanek - pierwsza chwila ciszy przed konsekracją: jak już wspomniano powyżej, jest przygotowaniem do przeżywania tajemnicy eucharystycznej. Podczas pierwszego przystanku kapłan i wierni ponownie proszą i przyjmują z wiarą tego samego Ducha, co apostołowie w dniu Pięćdziesiątnicy. Aby doświadczyć tajemnicy konsekracji, proszą: „Duchu Święty, uobecnij przez kapłana ofiarę Chrystusa na krzyżu”.

Drugi przystanek - druga chwila ciszy (adoracja) następuje po konsekracji:

Chór śpiewa antyfonę, w której powtarza się imię Jezus. W tym imieniu Boga jest nasze zbawienie (Rz 10:13). Podczas adoracji kapłan i lud, każdy osobiście uświadamia sobie, że niezależnie od czasu, stoję teraz pod krzyżem Chrystusa w chwili Jego umierania i śmierci. Patrzę na twarz Jezusa, uświadamiam sobie, że Jezus mnie widzi, i mówi do mnie dając mi swój testament słowami: „Oto Matka twoja”. Czynię to samo, co apostoł Jan, i tak jak on duchowo przyjmuję Matkę Jezusa do swojego wnętrza – „eis ta idia” („in sua”) (J 19:27). Przyjmując testament Jezusa, powoli wypowiadam boskie imię Jezus po aramejsku – Jehoszua. Wypowiadam to w duchu po sylabach, a zwłaszcza ostatnią samogłoskę „a” powtarzam z długim oddechem 3 razy, aby lepiej się skoncentrować i świadomie wiarą przyjąć Matkę Jezusa.

Następnie w tym przystanku pod krzyżem doświadczam tego, czego najbardziej będe potrzebował w godzinie śmierci, czyli doskonałej skruchy, prosząc: „Jezu, Jezu, Jezu, zmiłuj się nade mną grzesznikiem”. Powtarzam to pięć razy, z duchowym wzrokiem utkwionym w pięću ranach Chrystusa....

Wreszcie uświadamiam sobie związek między moim chrztem a śmiercią Chrystusa, wyrażony w Piśmie Świętym: „W chrzcie zostaliście zanurzeni w śmierć Chrystusa” (Rz 6). Staram się zanurzyć w tą tajemnicę przez wiarę, wzywając imię Chrystusa „Jehoszua”.

W Liturgii zachodniej po chwili milczenia – adoracji – następuje anamneza, kiedy kapłan wstaje i mówi: „Oto wielka tajemnica wiary!” Lud odpowiada: „Głosimy śmierć Twoją, Panie Jezu, wyznajemy Twoje zmartwychwstanie...” Kapłan kontynuuje anamnezę i mówi: „Wspominając, Boże, zbawczą mękę Twojego Syna, jak również cudowne Jego zmartwychwstanie...”.

Zmartwychwstanie Chrystusa uobecnia się w Liturgii w momencie, gdy część Hostii w kielichu łączy się z Krwią Chrystusa. Tak jest zarówno w Liturgii wschodniej, jak i zachodniej. W niektórych klasztorach jest powszechną praktyką, że zamiast słów „Przekażcie sobie znak pokoju”, kapłan mówi na głos, „Chrystus zmartwychwstał!”, a lud odpowiada: „On naprawdę zmartwychwstał!” Chór śpiewa następnie krótką antyfonę wyrażającą rzeczywistość zmartwychwstania Chrystusa. To podkreśla i wyraża prawdę anamnezy: „Wyznajemy (w Liturgii) Twoje zmartwychwstanie”.

W tym liście przedstawiono schemat przedstawiający porównanie najważniejszych elementów składających się na Świętą Liturgię wschodnią i zachodnią. Te elementy są niezbędne w obu tradycjach duchowych.

Należy przyznać główną negatywną cechę reformy liturgicznej, a mianowicie to, że została nadużyta w celu diametralnej zmiany hierarchii relacji. Priorytetowa relacja z Bogiem została zastąpiona relacją z człowiekiem. Pion został zastąpiony przez poziom! Jednak po biblijnym rozdzieleniu ołtarza i tabernakulum kapłan został celowo umieszczony tyłem do tabernakulum! Trzeba więc w tej sprawie wrócić spowrotem– wykonać gest skruchy, czyli nie tylko ołtarz, ale serce kapłana i ludu zwrócić do Boga! „Pokuta jest zbawieniem, odrzucenie pokuty jest śmiercią!” (św. Bazyli)

Również przy ofiarowaniu należy wyeliminować dwukrotnie podkreślone słowo „praca” i zastąpić je słowami: „…chleb (wino), który Tobie przynosimy, Ty go swoim Duchem uczynisz Ciałem Chrystusa (Krwią Chrystusa)”.

Pojawiają się zastrzeżenia, że słowa ustanowienia Chrystusa są niewłaściwie przetłumaczone. Rozwiązaniem jest ich wypowiadanie w oryginalnym języku (po hebrajsku – aramejsku).

Dodatek: Krótkie podsumowanie tego, jak kapłan i lud powinni przeżyć dwie chwile ciszy

I chwila ciszy (3-5 minut): Chór śpiewa antyfonę.

(Przenoszę się do Wieczernika w Jerozolimie, gdzie Pan Jezus ustanowił bezkrwawą ofiarę i gdzie Duch Święty zstąpił na apostołów.)

Veni Sancte Spiritus... Przyjmuję ponownie tego samego Ducha co apostołowie. (Je-ho-szu-á-á-á... *)

Duchu Święty, uobecnij przez kapłana** ofiarę Chrystusa na krzyżu. (Je-ho-szu-á-á-á...)

Notatka
* Kapłan mówi w duchu: „przeze mnie”.
**Jehoszua = imię Jezusa po aramejsku

II chwila ciszy (adoracja) (3-5 minut): Chór śpiewa antyfonę.

(Testament z krzyża: stoję w duchu na Golgocie.)

Jezu, Ty mnie widzisz, a teraz mówisz do mnie: „Oto twoja matka.” „Przyjmuję”.
(Je-ho-szu-á-á-á...)

( Doskonały żal) Patrzę w Twoje rany i powtarzam:

„Jezu, Jezu, Jezu, zmiłuj się nade mną grzesznikiem” (5 ×)

(Śmierć: „W chrzcie zostaliśmy zanurzeni w śmierć Chrystusa”).

Jestem teraz zjednoczony z Twoją śmiercią. (Je-ho-szu-á-á-á...)

Te dwie chwile ciszy są niezwykle ważne dla uświadomienia tajemnicy Eucharystii. Pomagają zarówno księdzu, jak i ludziom dogłębnie i osobiście tego doświadczyć.

Jeszcze pytanie: „Czego potrzeba tym, którzy jedzą chleb i piją z kielicha Pańskiego? Niech zawsze pamiętają o Tym, który za nich umarł i zmartwychwstał. A co mają wspólnego ci, którzy nieustannie o Nim pamiętają? Nie żyją już dla siebie, ale dla Niego!” (św. Bazyli).
 

+ Eliasz

Patriarcha Bizantyjskiego Katolickiego Patriarchatu

13.10.2021

Pobierz: BKP: Przeistoczenie w Liturgii wschodniej i zachodniej /jak doświadczyć tajemnicy wiary/